Den første i Horne-slekten på gården Haugland: Bondelensmann Søffren Lauritzson

Horne familien –> Søffren Lauritzson f: ca 1640 Luster, Sogn d: 1697 Haugland

Området der Haugland ligger har til alle tider, og er fortsatt idag omtalt som Hovland, men fra 1600 ble Hovland omtalt skriftlig som Haugland. Dette var en bevisst politikk fra kirkens side som ville endre alle steds-navn som inneholdt stavelsen “hov”, men i Fjaler lyktes de ikke!  Her har det altså vært et hov, en offerplass og et hellig sted for de som bodde i Flekkefjorden i vikingtiden, og helt sikkert før den tid. Hovland er nevnt i jordboka for Munkeliv kloster i Bergen på 1400 tallet, som på 1500 tallet ble overtatt av kongen som “statseiendom” i forbindelse med overgangen fra katolisismen til protestantismen.  Etter år 15oo er Haugland nevnt som krongods (Krongods er betegnelsen på en monarks eiendommer og bygninger).  Erkepiskop Hans Svane kjøpte Hovland i 1662 og stedet ble lagt under Svanebirket, fram til 1728. Da fikk bøndene på Hovland kjøpe de eiendommene hvor de var leilendinger.

Søffren Lauritzson behøver ikke nødvendigvis å ha vært den første personen i vår slekt som bodde på Haugland, men han er den første vi finner omtalt i skriftlige kilder som bodde her. Hans Hansson Horne (1891-1965) fant mange spor etter tidligere bosetninger på Haugland fra steinalderen (10000 -1800 f.Kr.) blant annet steinøks med hull til skaft og steinøks uten hull til skaft. De ble sendt inn til Historisk Museum i Oslo.  Det er altså ikke tvil om at det har vært folk på Haugland i mange tusen år.

Referert fra boka “Fjaler igjennom 1000 år”, 1977 av Magne Fagerheim
I teksten under er vår stamfar Søffren(Søren) Lauridzen omtalt som Bonde-lensmann og Danemend. Det sies altå her at han var dansk, noe som relativt er sant selv om han var født i Norge, da hans far og mor var av dansk slekt. Han bodde på Haugland gård nr. 1 Haugland i Fjaler. (Fjaler kommune ble før 1911 kalt Ytre Holmedal)

Av Arne Egge, Jølster:
“Til desse tyngslene råka det i fyrstninga av 1630-åra til med fleire uår på rad. Om tilstandet då får vi eit myrkt bilete frå 1635. Dette året, 10 mars, vart det haldi ting i Dale skipreida på Dale tingstova. Eit brev i Riksarkivet, Oslo, gjev oss greie opplysningar om stoda. Brevet lyder så:
“Olluffue Løgeland, Lensmand i Dalle Schibbrede, Matz Sell, Knud Haaland, Elluffue Helle, Niels Quame, og Olle Jerigstad, Eedesorne Laugrettigsmend wdi Dalle Schibbrede giør Witterligt at Anno 1635 den 10de martij paa Dalles Thingstue der Waarting holltis, Neruerende Kongl. May-sts Fougitt Erlig och Welagte mand Søffren Lauridtzen, Bundelensmanden och Dannemend fleiere som den dag thing søgte. Da for retten tilspurde Bern. lte Søffren Lauridtzen os menige thing almue om effterschreffne, Enchen Bygestad, Hans Joensen Fusche, Hans Fusche, Enchen Eide, Lasse Espeland, Enchen Lundequamb, Enchen Nederquamb, Enchen Øffrequamb, Mogens Aase, Knud Aamod, Elling Helle, Gunder Kleppe, Thosten Kleppe, Enchen Strand, Jens Berrig, Enchen Suinevig, Enchen Indre Waarsall (Vårdal?) Olle Jøelanger, Olle Schifteuig, Olle Wllndall (Ulvedal) Iffer Lerlij (Linde-Lid?) Olluff Espenes, Hans i Rørbotten och Enchen Heignes, – ichke Ere saa formuffuende att di til Høigbemeldte Hans Maj. kand wdgiffue nogen scatt med andre Hans Maj. schattebønder. Da er dette os wdi Gudtz sandhed nu paa threi Aarstid Alt formegitt Witterligt att kornit haffuer slaget os Feiel, med musuegst, och icke heller di er betroed hoes enten Borgere Eller Andre, att faae Enten Korn eller penge som di kunde opholde dires fattige Quinder och Børns liff med saa Jordene liger mestendielles usaaed, saa och woris fæe, faar och gieder mesten alt sammen bort døed, och liger jordene høygtt til fieldtz och stor sneuinter os megit fortrenger och wdi En stor dell maa Om Som-meren æde Rødderne och aff jorden opgraffue, Borchen aff Thre, med di som nogen forraad haffuer er di andre behielpelige med Aufune, om Winterne, Disligeste Æder Di Høe, och den støder Thører och siden Maaler, med megitt mere stor Elendighed som wi fattige mennes-ker maa lide wdi denne dyre og besuerlige tid, saa alt formegitt Er at opregne, saa di fattige och wdfor Armede som forschrefuitt staar icke formaar denne schatt at wudlegge som til Martij sidst forledem Wor-bedagitt at wdgiffue at saaledis wdi Gudtz sandhed os fuld Witterlig och widre wil were gestendig Om behoff giøres Wi til Witterlighed vore Zignetter herunder Trhøgt.
Actum Dalle tingstue Anno die ut Supra”
Frå-segna frå lensmannen og dei 5 lagrettemennene underskrevi med lakkstemplet deira såleis i rekkjefylgd som dei er nemnde i tingboka:
OGB, MH, KN. ET. NO. 0E. På stemplet står og bumerket deira under førebokstavane. Den andre bokstaven i namnet tyder sjølvsagt farsnamnet.

2 thoughts on “Den første i Horne-slekten på gården Haugland: Bondelensmann Søffren Lauritzson

  • 3. april 2021 at 23:08
    Permalink

    Hei! Kontakt meg gjerne! Jeg er fra Haugland slekta og driver med slektsforskning,har litt jeg lurer på og har mye info om slekta om ønskelig. Tollak Haugland var min tipp tipp oldefar.

    Reply
    • 6. april 2021 at 14:32
      Permalink

      Hei og takk for henvendelsen. Det er noen år siden jeg lagde dette og det er garantert noen feil her. Jeg snakket med en kommune-ansatt slektsforsker i Orkdalen og han fortalte at de hadde funnet ut at for en del førstefødte, så var ikke far faren…Så det kan være større feil en de vi ser….. Si gjerne ifra hvis du ser grove feil. Torbjørn Igelkjøn har påpekt en, men den har jeg ikke hatt tid til å korrigere. Fra Torbjørn: Finst det nokon kjelder for at denne Søfren Lauritsson var fødd ca 1640 i Luster, og at han døydde på Haugland i 1697? Referatet frå Fjaler gjennom 1000 år skal vere frå 1635, altså 5 år før denne Søren Lauritsson skulle vere fødd.

      Bind 1 av Fjaler gards- og ættesoge byrjar anerekkja med lensmann Søfren (utan farsnamn), som skal ha vore oppsitjar frå 1647-1697. https://www.geni.com/people/Søfren-Haugland/6000000010269708376 (Farsnamnet på Geni må sjåast på som ukjent, sidan det ikkje er gjort greie for at han verkeleg var ein Søffrenson). Denne Søfren må ha vore fødd kring 1614, sidan det er gitt opp at han var 52 år gammal ved manntalet i 1666. Det står ikkje kor tid han døydde. Antagelegvis var han far til Tollak Sørenson, som i sin tur skal ha vore far til Søren, Østen og Kolbein. Kolbein var min tippx5, og seinare slektsledd kan dokumenterast med skifte, kyrkjebøker og folketeljingar fram mot vår tid. Dersom det skulle finnast skifte eller andre kjelder frå samtida som kan kaste lys over slektsforholda på Haugland på 1600-talet og byrjinga av 1700-talet og er eg svært interessert i dette.

      I 1635 ville “min” Søfren ha vore ca 21 år. Ein kan spekulere i om Søfren Lauritsson som er nemnd som bondelensmann i 1635 kan ha vore far til Søfren f. ca 1614, men utan kjelder frå samtida vert dette ingenting anna enn spekulasjonar.

      Når det gjeld bruken av namnet Haugland kan det elles nemnast at det var to gardar i området som heitte Hovland. Haugland (Hovland ytre) låg i Holmedal sokn, og Hovland (øvre) låg i Dale sokn. Sistnemnde gard heiter framleis Hovland. Ragnvald Fagerheim (som også er forfattar for bygdeboka) skreiv i Jul i Sunnfjord 1955, s. 31 om Tyssedalsslekta: “(…) Denne lensmannsætta” (på Haugland, min merknad) “byrja med skrivemåten Haugland, truleg for å skilja mellom ytre og øvre Hovland”.

      Reply

Legg igjen en kommentar

Din e-postadresse vil ikke bli publisert. Obligatoriske felt er merket med *